Tek bir batarya, otomobilin tamamına gümrük vergisi getirebilir
Britanya’da aynı üretim hattından çıkan ve ocak ayında Estonya’ya ulaşan iki elektrikli otomobil düşünün. İkisinin de fabrika çıkış fiyatı aynı; aynı hızda şarj oluyor ve tek şarjla aynı mesafeyi katediyorlar. Biri Avrupa Birliği’ne gümrüksüz girebilirken diğeri yüzde 10 gümrük vergisiyle karşılaşabiliyor. Bu sonucu belirleyen tek fark, üreticinin iki otomobil için farklı menşeli bataryalar satın almış olması.
Bu örneğin arkasında, Avrupa Birliği ile Birleşik Krallık’ın 2023’te aldığı bir karar var. 1 Ocak 2027’den itibaren, Manş Denizi’nin iki yakası arasında gümrüksüz satılan tam elektrikli otomobiller ve şarj edilebilir hibritler için daha sıkı menşe kuralları uygulanacak. Şimdi, son tarihe altı hafta kala, iki taraftaki sektör kuruluşları siyasetçilerden bir çözüm bulmalarını istiyor. AB ve Birleşik Krallık liderlerinin 20 Kasım’da Brüksel’de bir araya gelmesi bekleniyor.
En büyük fatura, Avrupa ana karasından Britanyalı alıcılara satılan otomobiller için söz konusu. Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği (ACEA) ile Birleşik Krallık Motorlu Araç Üreticileri ve Satıcıları Birliği (SMMT), AB’den Birleşik Krallık’a satılan araçlara uygulanacak gümrük vergilerinin gelecek yıl 1,4 milyar avroya ulaşabileceğini tahmin ediyor. Ters yöndeki ticarette ise olası maliyeti 400 milyon avroya yakın olarak hesaplıyorlar. Bu rakamlar, kuralların esnetilmesini isteyen kuruluşlara ait. Daha önce kayıtlara geçmiş bir veri, tahminlerini değerlendirmek için bir ölçü sunuyor. Bu kuruluşlara göre, 2025’te Birleşik Krallık’ta satılan tüm yeni tam elektrikli otomobillerin yüzde 62’ye yakını Avrupa Birliği’nde üretildi. Britanyalı alıcılar, Avrupa’daki otomobil fabrikalarının çok iyi müşterileri.
Bir batarya nasıl 3.000 avroluk bir meseleye dönüşüyor?
Mevcut anlaşma, AB ve Birleşik Krallık dışı menşeli malzemelerin payı bir otomobilin fabrika çıkış fiyatının yüzde 60’ına kadar ulaşsa bile tercihli gümrük vergisi uygulamasına izin veriyor. Ocak ayında bu sınır yüzde 45’e düşüyor. Çekiş bataryasının da kendisi için belirlenen menşe kurallarını karşılaması gerekiyor. Dolayısıyla bir otomobil, toplamda yüzde 45 sınırının altında kalsa bile bataryası nedeniyle aracın tamamı için tercihli gümrük vergisi uygulamasından yararlanma hakkını kaybedebilir.
Basit bir hesap, Birleşik Krallık’taki alıcılara farkın boyutu hakkında fikir veriyor. AB’ye ithal edilen Britanya üretimi bir elektrikli otomobilin gümrük kıymeti 30.000 avroysa ve yüzde 10 gümrük vergisine tabi tutuluyorsa, ithalatçının 3.000 avro ödemesi gerekecek. Bunun ne kadarının liste fiyatına yansıyacağı, üretici ile ithalatçının kararına bağlı. Örneğin AB tek pazarı üzerinden tedarik edilen Almanya üretimi bir otomobille rekabet edebilmek için maliyetin bir bölümünü kendileri üstlenebilirler.
Son tarihe yetişen üreticilerin de haklı olduğu noktalar var
Otomobil üreticileri, kuralların esnetilmesi taleplerini desteklemek için kendi anketlerini dayanak gösteriyor. Ankete göre, gelecek yıl Manş Denizi’nin iki yakası arasında satılacak tam elektrikli ve şarj edilebilir hibrit binek otomobiller ile hafif ticari araçların dörtte birinden azı yeni gereklilikleri karşılayabilecek. Bu tahmin doğruysa, Avrupa’daki bazı fabrikaların uygun bataryaları tedarik edemeden Britanya’dan gelen siparişleri kaybedeceğinden endişe etmek için neden var.
Yine de son tarihi ciddiye alan bir üreticiye de kulak vermekte yarar var. Diyelim ki bu üretici, Avrupa’daki bir batarya fabrikasıyla uzun vadeli sözleşme imzaladı ve ilk birkaç yıl biraz daha yüksek fiyat ödemeyi kabul etti. Bir rakibi daha ucuz ithal batarya kullanmayı sürdürüp yine de gümrüksüz işlemden yararlanabiliyorsa, beklemek ticari açıdan daha iyi karar olmuş olacak. Bir sonraki batarya fabrikasını kim finanse ederse etsin, bu dersi kolay kolay unutmayacak. AB ve Birleşik Krallık, Ortaklık Konseyi’nin 2032’den önce kuralları yeniden değiştirme yetkisini 2023’te tam da yatırımları korumak için sınırlandırmıştı.
Bence Brüksel ve Londra, genel bir süre uzatımına gitmek yerine şu soruyla başlamalı: Bir üretici, bataryasının gereklilikleri karşıladığını hangi kanıtlarla gösterebilir? Daha 19 Ekim’de Britanya hükümeti, bataryanın katot aktif malzemesinin menşeine ilişkin ortak rehberi tamamlamak üzere Avrupa Komisyonu ile çalıştığını parlamentoya bildirdi. Kuralın yürürlüğe girmesine altı hafta kalmışken, bu rehberin çoktan bir fabrikanın satın alma müdürünün masasında olması gerekirdi.
Rehber kamuoyuna açıklanır ve üreticiler buna rağmen kurallara uygun bataryaları ihtiyaç duydukları miktarlarda hiçbir yerden satın alamadıklarını gösterebilirlerse, süreli bir muafiyet için güçlü bir gerekçeleri olur. O zaman siparişlerini de ortaya koymalılar. Avrupa ve Britanya’daki fabrikalardan kaç batarya satın aldılar, kaç bataryaları eksik ve teslimatlar ne zaman başlayacak? Yanıtlar, süre uzatımının yeni bir batarya fabrikasının üretime başlamasına mı yardımcı olacağını, yoksa bir otomobil üreticisine o fabrikaya sipariş vermemek için iki yıl daha gerekçe mi sağlayacağını belirlemeye yardımcı olacak.