Reklam

Yeni çinko-iyot batarya, 2.000 şarj döngüsünün ardından kapasitesinin yüzde 94'ünü korudu

Battery
Fullscreen image

İngiliz araştırmacılar, laboratuvar testlerinde 2.000 şarj-deşarj döngüsünün ardından başlangıç kapasitesinin yüzde 94'ünü koruyan su bazlı bir çinko-iyot batarya geliştirdi. Yeni yaklaşımın anahtarı, halojen içeren son derece aşındırıcı karışımlar kullanılmadan iyodun daha fazla enerji depolamasını sağlayan bir elektrolit. Teknoloji, gelecekte özellikle büyük ölçekli sabit enerji depolama sistemlerinde lityum iyon bataryalara alternatif sunabilir.

Reklam

University College London (UCL) ve Oxford Üniversitesi araştırmacılarının çalışması Nature dergisinde yayımlandı. Çalışma, yeni bir batarya malzemesine değil, iyodun su bazlı bir bataryada daha verimli ve güvenilir biçimde kullanılmasını sağlayacak bir yönteme odaklanıyor.

Sonuçlar umut verici olsa da teknoloji hâlâ laboratuvar testi aşamasında. Araştırmacıların, aynı dayanıklılık ve performansın endüstriyel batarya sistemlerinde de korunabildiğini henüz göstermesi gerekiyor.

İki yerine dört elektron

Çinko-iyot bataryalar, geleneksel yanıcı organik elektrolit yerine su içeren bir çözelti kullanan sulu bataryalar arasında yer alıyor.

Bu yaklaşım, yangın riskini azaltma ve nispeten yaygın bulunan malzemeleri kullanma potansiyeli sunuyor. Ancak bugüne kadar sınırlı enerji yoğunluğu ve iyodun şarj sırasında kararsız olması, çinko-iyot bataryaların geliştirilmesini yavaşlattı.

Geleneksel bir çinko-iyot batarya tepkimesinde iyot, iki elektronlu bir aktarıma katılabiliyor. UCL araştırmacıları, tepkimeyi iyodun dört elektronlu bir aktarıma katılacağı şekilde değiştirmeyi başardı.

Bu, iyodun teorik özgül kapasitesini gram başına 211 miliamper-saatten 422 miliamper-saate çıkararak iki katına yükseltiyor.

Ancak bunun, aktif malzeme olarak iyoda ait teorik bir değer olduğunu anlamak önemli. Bu değer, bataryanın tamamının enerji yoğunluğunun iki katına çıktığı anlamına gelmiyor. Çünkü tamamlanmış bir batarya, elektrotların yanı sıra elektrolit, akım toplayıcılar, ayırıcılar ve bir muhafaza da içeriyor.

Bununla birlikte dört elektronlu tepkime, aynı miktarda iyot kullanılarak daha fazla elektrik yükü depolanmasını sağlıyor. Bu, sulu bataryaların enerji yoğunluğunu artırma yolunda önemli bir adım.

En büyük sorun suyun kendisiydi

Sulu bir çinko-iyot batarya geliştirmek, kendine özgü bir çelişki barındırıyor. Su, bataryayı daha güvenli hâle getirmeye yardımcı olurken daha yüksek kapasiteye ulaşmak için gerekli kimyasal tepkimeleri de engelleyebiliyor.

Dört elektronlu aktarım, suyla tepkimeye girme eğiliminde olan, tepkimeye oldukça yatkın iyot türleri oluşturuyor. Bu yan tepkimeler batarya verimliliğini düşürüyor ve kapasite kaybını hızlandırıyor.

Önceki deneylerde bu sorun, yüksek derişimde klorür veya bromür içeren elektrolitlerle ele alındı. Bunlar, reaktif iyot türlerini kararlı hâle getirmeye yardımcı oluyor ancak aşındırıcı ve pahalı olabiliyor.

UCL araştırmacıları ise farklı bir yaklaşım benimsedi.

Bileşenleri aynı anda birden fazla işlev gören bir elektrolit geliştirdiler. Bazı bileşenler, elektrot yakınında suyun erişimini sınırlayan bir ortam oluşturuyor. Diğerleri ise reaktif iyot türlerini kararlı hâle getirerek istenmeyen tepkimeler sonucunda bozunmalarını önlemeye yardımcı oluyor.

Böylece, daha önce kullanılan yüksek derişimli halojenür içeren elektrolitlere gerek kalmadan dört elektronlu iyot tepkimesinden yararlanılabiliyor.

Sonuçta, iyodun enerji depolama potansiyelini daha iyi kullanabilen bir batarya ortaya çıkıyor.

2.000 şarj döngüsünün ardından kapasitenin yüzde 94'ü korundu

Yeni elektrolitin dayanıklılığı, tekrarlanan şarj ve deşarj testleriyle değerlendirildi.

Çinko-iyot bataryalar, aktif malzemenin gramı başına 1 amper akım uygulandığında 1.000 döngünün ardından başlangıç kapasitelerinin yüzde 96'sını korudu.

Gram başına 2 amper akım uygulanan ikinci bir testte ise 2.000 döngünün ardından kapasitenin yüzde 94'ü korundu.

Özellikle araştırmacıların daha yüksek kapasiteye ulaşmak için daha karmaşık bir dört elektronlu tepkime kullandığı düşünüldüğünde, bunlar laboratuvar koşullarında güçlü sonuçlar.

Ancak iki sonuç tam olarak aynı koşullarda elde edilmedi. Bu nedenle tek bir bataryanın art arda yapılan yaşlanma ölçümleri olarak değerlendirilemezler.

Araştırmacılar, yaklaşımı hem küçük düğme tipi hücrelerde hem de daha büyük poşet tipi hücrelerde test etti. Bu, elektrolitin etkinliğinin tek bir laboratuvar hücresi tasarımıyla sınırlı olmadığını gösterdi.

Yine de farklı hücre türlerinde başarılı testler yapılması, henüz kullanıma hazır bir endüstriyel batarya geliştirildiği anlamına gelmiyor.

Yeni yaklaşım diğer çinko bataryalarla karşılaştırıldığında ne sunuyor?

Çeşitli araştırma grupları çinko-iyot bataryalar geliştiriyor. UCL'nin başarısı da bu batarya kimyasının uzun kullanım ömrü potansiyelini gösteren tek örnek değil.

Reklam

Çinli araştırmacıların Eylül 2026'da yayımlanan bir çalışmasında, elektrotlar arasındaki yan tepkimeleri azaltmaya odaklanan farklı bir yaklaşım kullanıldı. Bu testte bir çinko-iyot batarya, gram başına 5 amper akımda 50.000'e kadar şarj döngüsüne ulaştı.

Advanced Materials dergisinde yayımlanan başka bir çalışmada ise dört elektronlu iyot tepkimesine dayanan bir batarya, gram başına 5 amper akımda 12.000 döngünün ardından kapasitesinin yüzde 78,8'ini korudu.

Bu sonuçlar, çinko-iyot bataryaların ömrünü uzatmak için birden fazla etkili yol bulunduğunu gösteriyor.

Ancak yalnızca döngü sayıları, bir yaklaşımın diğerinden daha iyi olduğunu kendiliğinden ortaya koymaz. Test akımları, aktif malzeme miktarları, elektrot tasarımları ve kullanılan tepkimeler farklılık gösteriyor. Yüksek akımda yapılan uzun süreli bir test, daha düşük şarj hızında veya daha yüksek kapasiteli bir hücrede aynı sonucu vermeyebilir.

Dolayısıyla UCL'nin yaklaşımının başlıca güçlü yanı, dört elektronlu iyot tepkimesini nispeten kararlı bir sulu elektrolitle bir araya getirmesi.

Çinko-iyot bataryalar elektrikli otomobillerde lityum bataryaların yerini alabilir mi?

Yeni batarya kimyalarının geliştirilmesi otomotiv sektörü için önemli olsa da bu çalışma, henüz elektrikli otomobil bataryalarında bir devrim beklemek için gerekçe sunmuyor.

Elektrikli otomobillerde yüksek enerji yoğunluğu kritik önem taşıyor: Mümkün olduğunca düşük kütle ve hacme sahip bir batarya paketinde mümkün olduğunca fazla enerji depolanması gerekiyor.

Sulu çinko bataryalar bu noktada önemli bir zorlukla karşı karşıya. Yeni elektrolit iyodun kapasitesinden daha iyi yararlanılmasını sağlasa da araştırmacılar, batarya sisteminin tamamının enerji yoğunluğunun günümüz elektrikli otomobillerindeki lityum iyon bataryalarla rekabet edebileceğini henüz kanıtlamış değil.

Batarya kütlesi, şarj hızı, sıcaklığa dayanıklılık ve üretim maliyetleri konusunda da karşılaştırılabilir veriler yetersiz.

Şimdilik sabit enerji depolama, çok daha gerçekçi bir kullanım alanı.

Örneğin güneş ve rüzgâr enerjisi santrallerinde batarya kütlesi, bir binek otomobildeki kadar kritik değil. Maliyet, güvenlik, kullanım ömrü ve yıllarca tekrarlanan şarj ve deşarja dayanabilme kabiliyeti daha önemli.

Sulu bataryalar bu alanda, hem elektrikli otomobillerde hem de büyük enerji depolama sistemlerinde hâlihazırda yaygın olarak kullanılan lityum demir fosfat, yani LFP bataryalara ciddi bir rakip olabilir.

LFP teknolojisi, olgunlaşmış bir üretim zincirinden ve kullanımda kanıtlanmış bir geçmişten yararlanıyor. Çinko-iyot bataryaların potansiyel güçlü yanları ise daha düşük yangın riskine sahip sulu bir elektrolit ve daha ucuz olabilecek malzemelerin kullanılması.

Bunun gerçek bir maliyet avantajına dönüşüp dönüşmeyeceği büyük ölçüde üretim ölçeğine, hücrenin enerji yoğunluğuna ve depolama sisteminin tamamının maliyetine bağlı.

Sıradaki zorluk laboratuvarın dışına çıkmak

Çalışmaya liderlik eden UCL kimya profesörü Guanjie He, sonuçları sulu bataryaların daha yaygın kullanılması yönünde bir adım olarak görüyor.

Bir sonraki aşama, daha büyük hücreleri test etmek ve gerçek enerji depolama sistemlerinde karşılaşılanlara benzer koşullarda performanslarını değerlendirmek.

Bu, başka gerekliliklerin yanı sıra daha uzun süreli testler yapılmasını, daha fazla miktarda aktif malzeme kullanılmasını ve elektrolit ile elektrotların farklı çalışma koşullarında nasıl davrandığının değerlendirilmesini gerektiriyor.

Araştırmacılar, elektrolit kimyasındaki aynı ilkenin alüminyum-iyot bataryalara da uygulanabileceğini gösterdi. Bu, potansiyel kullanım alanlarını genişletiyor ancak alüminyum bazlı yaklaşımın henüz üretime hazır olduğu anlamına gelmiyor.

Dolayısıyla çalışmanın en önemli sonucu, lityum bataryaların doğrudan yerini alacak bir çözümün şimdiden bulunmuş olması değil.

Araştırmacılar bunun yerine, bir elektrolitin moleküler bileşiminin değiştirilmesinin, iyi bir döngü dayanıklılığı korunurken sulu bir bataryada enerji içeriği daha yüksek bir kimyasal tepkimeyi nasıl mümkün kılabileceğini gösterdi.

Bu yaklaşım daha büyük ve ekonomik açıdan rekabetçi batarya sistemlerine aktarılabilirse çinko-iyot teknolojisi, gelecekte yenilenebilir enerjinin depolanmasını daha güvenli ve daha uygun maliyetli hâle getirmeye yardımcı olabilir.