Yeşil dönüşüm savunucularına kötü haber: elektrikli otomobillere yeni vergiler geliyor

Daha dün binlerce dolarlık satın alma teşvikleri veren bir ülke, bugün aynı sürücülerden nasıl ek vergi almaya başlayabilir? Yanıt pragmatik, kuru ve matematiksel olarak kaçınılmaz: devletlerin işleyebilmek için vergiye ihtiyacı var. Ulaşım, son yüzyılın en büyük teknolojik dönüşümünden geçiyorsa, vergi sistemi de buna uyum sağlamak zorunda.

Akaryakıt vergisine dayalı model zayıflıyor

On yıllar boyunca yol yapımı ve bakımı basit ama etkili bir fikre dayandı: akaryakıt vergisi. Ne kadar çok yol yaparsanız ve aracınız ne kadar ağırsa, o kadar çok yakıt tüketir, pompada o kadar fazla vergi öderdiniz. Bu, klasik “kullanan öder” modeliydi ve yolların makul durumda tutulması için düzenli bir gelir akışı sağlıyordu.

Elektrikli otomobiller büyük ölçüde bu sistemin dışında kaldı. Sahipleri sokak aydınlatmasını kullanıyor, asfaltı yıpratıyor, batarya ağırlığı nedeniyle çoğu zaman benzer içten yanmalı otomobillerden daha fazla yıpratıyor, aynı trafik kuyruklarında bekliyor. Buna rağmen akaryakıt vergisi üzerinden katkı sunmuyorlar.

Araç ister evde ister halka açık bir istasyonda şarj edilsin, hazine bir yolculuktan benzinli ve dizel dönemine kıyasla çok daha az gelir elde ediyor. Bu yüzden ABD eyaletlerinin tepkisi ideolojik bir pusu değil, bir tür öz savunma. Yol maliyetleri aynı kalırken vergi tabanı ortadan kalkıyorsa, altyapı dağılmadan kuralların değişmesi gerekiyor.

Teşvik dönemi sona eriyor

İlk nesil elektrikli otomobil alıcıları devlet ayrıcalıklarından yararlandı ve bunun makul bir gerekçesi vardı. Yeni teknolojinin desteğe ihtiyacı vardı, erken kullanıcılar da toplumun almalarını istediği riskleri üstlendi.

Bu aşama geride kalıyor. Elektrikli otomobiller artık niş denemeler değil. Kitle pazarına yönelik ürünlere dönüşüyorlar ve birçok segmentte benzinli otomobillerle fiyat eşitliğine yaklaşıyorlar. Hükümetler onları sonsuza kadar sübvanse edemez. Aksine, yeni bir teknoloji olağan hale geldiğinde kendi maliyetini karşılamaya başlamalıdır.

Tüketicilerdeki rahatsızlığı anlamak kolay, ancak ekonomik açıdan bu kısa vadeli bir bakış. Bir elektrikli otomobil sahibinin, aracı egzozdan CO2 salmadığı için yol finansmanına katkıdan kalıcı olarak muaf kalması gerektiği fikri gerçekçi değil. Sosyal yardım sistemleri, okullar, kurtarma hizmetleri ve lastiklerin altındaki düzgün asfalt iyi niyetle ya da yeşil sloganlarla finanse edilmiyor.

Kilometre en adil ölçüt haline gelebilir

Bu yeni gerçeklikte vergiler nasıl toplanmalı? ABD'nin bazı bölgelerinde denenen, çoğu zaman 100 ile 300 dolar arasında, yaklaşık 90 ile 275 avro seviyesindeki sabit yıllık ücretler yalnızca geçiş aracı niteliğinde. Kaba bir yöntem. Bir otomobilin yılda 2.000 kilometre mi, 50.000 kilometre mi yaptığına bakmıyor.

Ulaşım vergilendirmesinin geleceği neredeyse kesin biçimde kat edilen mesafe ve araç ağırlığına dayanacak. Dijital sistemler, GPS tabanlı konumlandırma ve araç muayenelerinde yıllık kilometre sayacı kontrolleri aynı yönü işaret ediyor. Adalet duygusunu yeniden kurmanın tek yolu bu: ortak alanı gerçekte ne kadar kullanıyorsanız ona göre ödeme yapmak.

Elektrikli otomobiller payına düşeni ödemeli

Otomotiv endüstrisinin elektrifikasyonu yalnızca motorların değişmesi anlamına gelmiyor. Ulaşımın arkasındaki tüm ekonomik modelin yeniden kurulması demek.

Bazı ABD eyaletlerinin bugün yaptığı gibi vergi tartışmasını erken başlatan ülkeler, düzgün yolları ve istikrarlı bütçeleri koruma konusunda kendilerine daha iyi bir şans tanır. Sonsuza kadar akaryakıt vergisine güvenmeyi sürdürenler ise on yıl sonra bozuk yollar ve boş kasalarla uyanır.

Dünya değişiyor, vergiler de onunla birlikte değişecek. Elektrikli otomobiller egzoz emisyonu açısından daha temiz olabilir, ancak ağırlıksız, yolsuz ya da bedelsiz değiller.